WHAT’S IN A NAME?

sch4luik2

* imitatie* Basuki Abdullah
Godin Van Het Zuiden
olieverf op hout – 40-50 cm
©Roy James Döhne 2007©

Wij kennen de aan personen toegeschreven daden, handelingen en ideeën, die hen beroemd, berucht en legendarisch maakten. Of deze in werkelijkheid geleefd of bestaan hebben wordt soms niet eens meer in twijfel getrokken. De meest gekende naam is natuurlijk Jezus als de “Zoon van God” die in de Bijbel uitgebreid genoemd wordt.  Dat Zijn Vader ooit als Dieu/Deus/Dio/ aangeduid werd en verhuld in de namen van Dio-Pitri, Jupiter, Zeus, Adonai, Eli, Elohim e.a. voorkwam geldt meestal enkel de navorsers en onderzoekers. Met gevolg dat zelfs de tetragrammaton YHWH en het daaruit voortgekomen Ya HoeWaH Alah zich ontwikkelden. Hoe zou dat zijn met de naam van de Ratu Kidul?

De naam van Ratu Kidul, de Spirit-vorstin langs de gehele zuidkust van Java, is al eeuwen gekend, bekend en zowel vereerd als gevreesd. De reden? De huiveringwekkende golvenmassa van de Indische Oceaan, die raast, beukt en stuk slaat op de Javaanse zuidkust heeft altijd een enorme indruk gemaakt op de bezoekers aan deze zuidkust in de oudheid. Zelfs nu nog is de aantrekkingskracht gigantisch, zij het vanwege de schitterende zonsondergang en de miljoenen regenboogjes die in het opspattende schuim te zien zijn. De hele kust bestaat uit vele kalk-rotsachtige, onherbergzame gebieden die veelal loodrecht uit de woeste branding omhoog rijzen. De prachtige eindeloze stranden daarentegen stralen een serene rust uit, want zwemmen is hier levensgevaarlijk. De trek- en zuigkracht van de Indische Oceaan is overweldigend, omdat er troggen vlak voor de zuidkust bestaan die tot wel zeven kilometer diep zijn. De golvenmassa heten rollers die je absoluut de diepte mee intrekken. Er bestaan genoeg berichten die getuigen van “duizenden trekkende klauwen” of “gigantische zuigende monsters” die je meesleuren. Ook Nederlandse ervaringen zijn opgeschreven in scripts en logboeken uit de 17e en 18e eeuw.  Peter Faber vertelde over zijn belevenis toen hij de film Oeroeg draaide op West-Java. Zijn redding was door een diepe duik te nemen en langs de bodem zich een baan terug weet te vechten richting veilig strand … en werden er daarna dagelijks offerandes gebracht voor Ratu Kidul.

Wie is die Javaanse “Spirituele Vorstin Ratu Kidul” die ooit gekroond werd tot de “Penguasa Samudra Kidul” hier (Heerseres over de Zuideroceaan)? M. C. Ricklefs noemt Retna Dewati, Prabu Ratu Jawi, Sang Retna, Prabu Retna, Sang Dewi, Sang Pabu Wanodya, Sang Retna Dewi, Sang Prabu Dewi, Prabu Surya Dewati, vermoedelijk één figuur aanduidend. A. van Hien gebruikt de mysterieuze naam Rara Wudu en Dra. Kalsum schreef in zijn brief van 5 juni, 1990, over de Nyi Gelereng Putih. De Yogjase Sultan waagde het om de Vorstin in Tempo 1988;156 te vergelijken met de fasen van de Maan; jong als de Maan wassende is, hemelschoon als de Maan vol is en naarmate de Maan afneemt oud en lelijk. De Nederlandse javanicus T. Pigeaud maakte de kanttekening bij “Nyai Lara Kidoel”  dat “lara” te doen had met “maagd“, terwijl P. Zoetmulder dat deed voor “rara“. “Lara” heeft volgens hem (Zoetmulder 1982, II:1510), de betekenis van “ziekte, verdriet, lijden“. Die mogelijkheid tot lijden kan b.v. een huidziekte zijn als ook pijn-in-het-hart.  Dra. Kalsum vermeldt in zijn brief, 3 september 1990, dat in de 18e eeuw de Kraton van Surakarta de neiging vertoonde om géén onderscheid naar een herkomst te zoeken.  De vertegenwoordigers van de kraton meenden dat de oorspronkelijke naam “Rara Kidul” was, daar “ra” een vereiste, beleefdheids, vererend voorvoegsel is. Die is weer terug te vinden in “ratu/ = koning/koningin“. Ook de maagdelijkheid wordt in twijfel getrokken omdat Nyai Loro Kidul in vertellingen voorkomt waar zij gehuwd is, alvorens te verdwijnen in de Oceaan.

schnyaiblorongclosea1

 

NYAI BELORONG
Slangvrouw van de Indische Oceaan
olie-op-linnen-op-karton 90 – 60
© Roy James Döhne 2010 ©

Dat de verering voor Ratu Kidul vóór de entree van de Islam gold is te vinden in de overleveringen van West-Java en het Koninkrijk van Pajajaran. Vele legenden van de heersende koningen worden verbonden met Ratu Kidul, o.a. met boven-genoemde namen. Zij vluchtten en weigerden de Islam te omhelzen. Toch wordt Ratu Kidul verbonden met de latere heersers van Java van Mataram en wordt letterlijk genoemd in de opgeschreven scripten van Panambahan Senopati en Sultan Agung. Raden Mas Ngabehi (Lesya) Poerbatjaraka, professor van de Javaanse literatuur, slaat dergelijke vermeldingen liever over. Maar T. Pigeaud en H. J. De Graaf (1974:222) lichtten de “goddelijke krachten” uit om vooral aan te tonen hoe de legitimiteit van de heersers gemaatstaafd werd, daar deze krachten deel zijn van een gtoter geloofskenmerk van chtonische figuren in Zuidoost Azië  en symbolische verbindingen gemaakt kunnen worden tussen Nyai Roro Kidul met Dewi Sri, de Godin van de Rijst. Maar ook met andere mythologische figuren zoals Nyi Blorong die een gewenste rijkdom schonk in ruil voor een bepaalde prijs. R. Jordaan, 1984:101, en R. Wessing, 1988, hebben een groot en interessant deel van hun werk hieraan gewijd.

Dit is nog maar een topje van de ijsberg die de namen aangaan van het phenomeen Ratu Kidul. Mijn studie en onderzoek is begonnen in 1992 en nog steeds ben ik helemaal paraat als ik iets lees, hoor of ervaar op dit gebied. Ik schilder erover, ik vertel erover, ik duik diep in allerlei materiaal erover … en het wordt slechts interessanter zonder einde voor mij. De symbolieken, verscholen in de namen, zijn in het bovenste schilderij te ontdekken zoals de vingers, de ketting, de kleuren, de vormen e.a. De Nyi Blorong of Slangvrouw naast de Gunung Kidul bij Parangtritis heb ik in een roes van verregaande onderzoek gemaakt op de 2e foto. Javanen schrokken soms bij het zien van dit schilderij, misschien door een eigen ervaring die zij liever niet meedeelden. En zie hier enkel covers van de Cerita Rakyat reeksen, een soort sprookjesachtige vertelling voor kinderen … een lievelings hobby van mij om die te gaan zoeken als ik op Java ben.

Met dank aan M. C. Ricklefs, Dra. Kalsum, T. Pigeaud, P. Zoetmulder, Raden Mas Ngabehi (Lesya) Poerbatjaraka, H. J. De Graaf, R. Jordaan, R. Wessing.

coverratu4

artratu20

coverratu5

DANK U !!!

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s