DE GROTE GOD PAN IS DÓÓD!

sch_4KEBERSAMAAN DALAM KOSMOS
Cosmic Gathering/Kosmisch Samenzijn
The Union Of All In One One In All
oil-on-linen 50 – 70 cm 1997
© Roy James Döhne ©

.. ik ben de vis uit de oer-oceaan
gestrand op de rotsen van Parangtritis happend naar water
… ik ben de dichter
welhaast verstoken van taal
die geen zin kan ontdekken
… innerlijke wind die steen kan doen zingen
… ik ben de mystieke vogel
gevederd met de wind
de vis van het oer-begin
wiens vinnen de zee zijn …
Mustofa Bisri
(out of “Traditionele en moderne poëzie van Indonesië”

Met de Zuidenwind is dit mooi gedicht van Mustofa Bisri (beroemd Javaans dichter en columnist) hierheen gewaaid en doet mij direct memoreren aan Ratu Kidul, de Spirit-vorstin van de Zuideroceaan. De tragiek van de woorden roepen een ver verleden terug waar ooit de geïnterpreteerde symboliek uit elkaar werd gerukt. Misschien een bizar idee, maar ik associeer die tragiek met een wezen dat in de huidige optiek eveneens verstoken is van taal in elk begrip, verdrongen door duistere sferen, geduwd in ongure karakters. Als ik op de stranden van Zuid-Java dwaal en over de Indische Oceaan de horizon tracht te ontdekken komt datzelfde mysterieuze gevoel op mij af dat niet te beschrijven is. Een abstract vrouwelijk wezen? Een stoer spiritueel manspersoon? Ik weet het niet. Het zit allemaal tussen de oren, vertellen psychologen. Hoewel dat gevoel diep in je eigen wezen nooit liegt. Het is een mystiek, een magie, een mysterie. Dat je mag en kan vertalen binnen je eigen perspectieven, vind ik … of die van de natuur.

De natuur alom kun je onmogelijk “vertalen” in vrouwelijk of mannelijk. Androgyne zou hier eerder passen. Iets wat zichzelf ordent en handhaaft. Waar woeste gebieden als wildernis worden beschouwd en het best overeen komen met de meest oorspronkelijke natuur. Menselijke activiteiten hebben deze nog niet beïnvloed. Zou het kunnen dat de allereerste evoluties vanuit de natuur in ons denken rond dwaalt, ons verbaast en daardoor geschept wil worden in verhalen, de z.g. scheppingsmythen? Alles komt toch voort uit fantasie, die werkelijkheid lijkt door schepping? In dit perspectief ben ik aangeland bij een wezen dat ooit heel lang gelee de monsterlijke voorstelling had van een geit-achtige man . Dit wezen joeg zoveel angst aan door zijn verschijning dat hij zelf hier van schrok, maar nog veel meer jonge meisjes in paniek weg joeg. Het woord “paniek/panici” is hiervan afkomstig. In oude overleveringen van Griekenland en het Grieks-Egypte betekende de God Pan “alle dingen”, het universeel middel bekend als fosfor, dat licht en leven geeft aan de wereld. Betrof dat de natuur alom, het was tevens het grote principe van plantaardig en dierlijk leven. Zijn stad stond bekend als Panopolis (ofwel Khemmis/Chemmis in Opper-Egypte). In herinnering blijft echter een sater, ofwel een super gespierd, sexueelgericht mannelijk wezen met het onderlichaam van een geit en bokkepoten. De God Pan is de god van bossen, weilanden, landschappen, de oorspronkelijk god van de meest wilde natuur.

artsater

De mooiste sater Pan ooit – © Boris Vallejo ©

De Griekse God Pan
“Ik heb zoveel namen, oude namen gehad, dat alleen de wind en de bomen dat kunnen uitspreken.”

Vandaag de dag is de gehoornde Geit van Mendes de beroemdste figuur van de Tempeliers. Mag de door hen gebruikte naam Baphomet vermoedelijk een verbastering zijn van het Arabische abufihamet/bufihamat (“Vader/Bron van het Begrip”), de 2 oude Griekse woorden Baphomet (Baphe – Metis) betekenden “Onderdompeling is Wijsheid”. Vreemd genoeg stond het symbool hiervan in de betekenis van de hermaphrodiete bok van Mendes, bevestigd door de Griekse neoplatonist en filosoof Proclus. Hij beschreef Jupiter, de geit van Mendes, als zowel mannelijk als vrouwelijk! Eliphas Levi, de Franse occultist, noemde het beeld Baphomet/Pan evenzo in zijn “Mysteries van Magie” als zodoende. Volgens sommigen was het een monsterlijke kop, volgens anderen een geitvormige demonenhoofd, die aan de duivel deed denken. Enorm behaard, maar met het lichaam van een vrouw en tweetenige hoeven die een satanische figuur tonen. Over de symbolen van maan, zon en een pentagram e.a. wordt weinig vrij gegeven, doch de allegorie schrijft het hoofd de geest toe, en het vrouwelijk lichaam de materiële zaak. Het denken is de eerste en creatieve oorzaak …

artbaphomet

Baphomet, from Eliphas Levi’s “Dogme et Rituel de la Haute Magie”, 1854

In het oude Arcadia, Griekenland (een soort paradijs), is Pan de androgyne godheid van de zon en de maan, de aarde en de hemel. Soms wordt hij een drievoudige godheid genoemd, vanwege zijn gave als jager, als herder en als de brullende vreesaanjager. Ook Jupiter wordt door Proclus, na de Timaeus van Plato, aangeduid als hermafordiet met mannelijke als wel vrouwelijke kenmerken; Jupiter is een man, Jupiter is ook een onsterfelijke dame (door de oude Griekse historicus Herodotus in script vast gesteld). Alle dingen waren opgenomen in de schoot van Jupiter. De symbolieken van het “zo boven, zo beneden” staan voor de planeet Jupiter als Pan, zoals de steenbok die de elementaire energie van de hemel boven en de gevallen energie van de aarde beneden belichaamt.

Kijk eens naar het 10e dierenriemteken en sterrenbeeld Steenbok/Capricornus in het zuidelijk hemelfirmament dat een lichtzwak en geheimzinnig beeld is. Deze heeft als achterlijf een vissenstaart geheel links en een hoorn rechts boven. De Geit-Vis is een oorspronkelijke Babylonische en Mesopotamische naam die pas in de Griekse cultuur de naam van Steenbok kreeg. De Chaldeeuwse en Sumerische God van de Wijsheid Oannes is het voorbeeld van een half-mens en half-vis. Terwijl in India de Steenbok/Capricornus ook een wezen was dat zowel in de oceaan als op land hoorde. Afwisselend werd die voorgesteld als antilope, krokodil, en zelfs een nijlpaard met een geitenkop.

In de Zuidenwind wordt de Steenbok/Capricornus vlak naast de centaur of Boogschutter (9e Dierenriemteken) genoemd. Doch met de Waterman/Aquarius is de grens niet duidelijk. Deze schenkt zijn water uit de kruiken van Aquarius aan de blauwwitte Fomalhaut in de Zuidervis schenkt, de helderste ster van Pisces. Ongeveer 430 BC maakte de Griek Euktemon eenierenreimteken-kalender. De zon trad tijdens de Winterzonnewende het Dierenriemteken Steenbok/Capricornus binnen. Dan beginnen de dagen te lengen. Hierdoor werd de Steenbok/Capricornus het symbool van het licht, terwijl Aquarius het oplichtende levenswater schenkt. Dat punt werd de de Steenbokkeerkring genoemt in het zuidelijk hemelfirmament. Tegenwoordig komt de zon rond 19 januari in de Steenbok/Capricornus.

steenbok

Hoe oud de God Pan is blijft in het midden. Het androgyne geit-vis symbool moet ouder zijn als de opkomst van de Griekse mythologie met de goddelijke Olympus. Pan gaf de Godin Artemis haar jachthonden, leerde Apollo de gave van profetie, hielp de Godin Demeter met haar verdorde gewassen nadat haar dochter Persephone ontvoerd werd door Hades van de Onderwereld, en veroorzaakte panische paniek bij de Titanen met zijn bloedstollende strijdkreet waardoor Zeus de oorlog won en zijn goddelijke bliksem-heerschappij kon voortzetten. Al wordt de mysterieuze Hermes hier bij gehaald als de vader van Pan.

Geliefd is Pan bij de herders, faunen, de berg- en de bosnymfen en de Wijngod Dionysos. Met de beroemde overlevering van Pan’s liefde voor de Arcadische, hemelschone nymf Syrinx. Zij was bang voor hem en vluchtte langs de oever van de rivier. Daar veranderde zij zich in een rietstengel. Pan omarmde de rietstengel en bij zijn zuchten veroorzaakte hij door de wind klagende tonen. De schaapsherdergod sneed van de stengel zeven stukken af en maakte een fluit (de panfluit). Zo kon hij zijn geliefde altijd aan zijn mond houden … later werd Psyche daaraan gekoppeld door o.a. de Pre-Raphaelitische schilder Sir Edward Burne-Jones. De mythe Eros & Psyche blijft daardoor mysterieus in haar oorsprong.

artpan5

Pan en Psyche – olieverf Sir Edward Burne-Jones (1833–1898)

In de Griekse mythen sterven goden niet. Dat sommige toch sterven en levend worden gehouden in de mythen zien wij bij de centauer/paardman Chiron, die een ongeneeslijke wond krijgt, doch door Zeus bevrijd wordt. Ook Dionysos, verwoest door de Titanen komt zijn dodelijk einde te boven door Zeus. “De Grote Pan is dood!” is een allegorische en niet letterlijke overlevering, geuit door Plutarchus. Het begin van het Christendom was in zicht waarmee de oudere goden plaats maakten voor de Jezus figuur. Pan blijft echter wél voortleven.

Beroemde patriarchale leiders zijn uitgebeeld als een soort Pan. het beeld van Mozes had hoorns op zijn hoofd, vervaardigd door Michelangelo. Alexander de Grote staat in het Nationaal Brits Museum met de hoorns van een geit op een oude munt. De stoere uitbeelding van geitachtige jonge mannen zijn populaire prenten voor jonge meisjes en de gay wereld. De hoorns zouden symbool staan voor lichtende stralen die uit het hoofd komen. Die staan voor wijsheid zoals de vlammende energie in vele oosterse joga voorstellingen. Uiteraard worden deze hoorns verbonden met de Cornu-Copia, de Hoorn Des Overvloeds. Volgens de mythe zou Zeus gezoogd zijn door de geit Amalthea. Hij plaatste haar aan aan de hemel als sterrenbeeld en haar hoorn schonk de houder ervan alles wat hij/zij begeerde.

En volgen wij de Zuidenwind, dan waait deze schitterende vertelling over Pan ook over de Verre Oost. En met name over India en Bali! Want bronnen willen vermelden dat de mythe van Pan een oorsprong kent bij de Hindoese vruchtbaarheidsgod Panchika, die gehuwd is met de legendarische Moedergodin Hariti. Dit stel moet enorm geliefd zijn, omdat beelden van hen hoog op de verlanglijst staan. Zij zijn de goden van rijkdom en vruchtbaarheid. Panchika, sportief van lijf en gezond, houdt vaak een speer vast in zijn rol als oorlog-heer en generaal. Terwijl Hariti veel kinderen om zich heen heeft en een hoorn des overvloeds vasthoudt.

arthariti1

Antiek beeld in westerse stijl van Panchika & Hariti uit Gandhara uit de 2e – 3e eeuw AD

Het godeneiland Bali, met een Hindoese religie, moet intens gecharmeerd zijn geweest van deze overlevering. Hoe de naam van Pan hiermee verbonden werd is niet bekend. En wel degelijk bestáát! De legende van Pan en zijn vrouw Men Brayut luidt dat zij altijd bonje hebben temidden van al hun kinderen. “Brayut” is het Javaanse woord voor “gezin opgezadeld met vele kinderen”. Moeder Men Brayut is een arme weefster, terwijl haar man Pan het huishouden doet. Moe van alle ruzies trekt het echtpaar zich terug toen alle kinderen eenmaal uit huis waren. Ze gaan in retraite en mediteren. Verlicht keren zij terug en worden de beschermers van alle kinderen. Vermoed wordt dat dit verhaal stamt uit de mythe van Hariti, de Hindoese Godin van Vruchtbaarheid. Deze Hariti, van een pre-Buddhistische oorsprong,  verslond namelijk haar eigen kinderen en stal vele kinderen uit de buurt. Boeddha kwam in eigen persoon, verstopte haar lievelingszoon Pingala en bekeerde haar. Zo werd zij de Godin van Vruchtbaarheid. Verteld moet worden dat Boeddha/Buddha waarschijnlijk leefde van ca. 450 v.Chr. tot ca. 370 v.Chr. in India … en elementen van verre mythen naadloos verweven werden in hun eigen volksvertellingen. De Hariti voorstelling wordt als een der oudsten op Bali beschouwd.

arthariti2

Pan & Men Brayut
Bron: http://rare-angon.blogspot.nl/2014/11/lontar-tantu-pagelaran.html

O goat-foot God of Arcady !
This modern world is grey and old,
And what remains to us of thee ?

Then blow some trumpet loud and free,
And give thine oaten pipe away,
Ah, leave the hills of Arcady !
This modern world hath need of thee !
(Oscar Wilde, 1854-1900, “Pan”)

H. P. Blavatsky schreef in haar “Geheime Leer” over de wortelrassen die een 7 evolutiestadia met 7 onderdelen kent als levensgolf met een hoogtepunt van materiële bloei en macht . Op dit moment zou ons huidige 5e wortelras het 4e onderras zijn. Het is een moeilijke theorie ofwel theosofie. Maar haar redenering is interessant waarin zij schrijft dat elk ras de ervaringen (materieel als ook geestelijk) doorgeeft aan het volgende ras. Als een fase in de evolutie van de mensheid . Verzonnen verhalen over b.v. Lemurië en Atlantis zijn slechts herinneringen aan een ver verleden volgens haar. Als wij de sater, ofwel Pan, plaatsen in de tijd van de evenhoevigen (een orde van hoefdieren onder de zoogdieren met o.a. runderen, geiten, schapen, kamelen, lama’s, varkens, rendieren), dan betekent dat deze ontstaan zijn in het Mioceen, een tijdperk in de geologische tijdschaal van zo’n 23 tot 5 miljoen jaar geleden! De eerste onevenhoevigen leefden 58 miljoen geleden in het Paleoceen (o.a. paarden, pony’s, ezels, zebra’s, tapirs en neushoorns). Enkele soorten evenhoevigen bleken beter aangepast aan het verteren van gras dan de onevenhoevigen en groeide uit tot de dominante hoefdieren.

 

Niets is toeval! Deshalve vind ik het phenomeen van de Javaanse Ratu Kidul beeldschoon, overweldigend, hoogst interessant, intrigerend en passend in elk symbool van vandaag, gisteren en morgen. Ik wil deze levend houden door het door te vertellen, te tonen in schilderijen, te onderzoeken en op te nemen in leringen … … …

Met dank aan:
Apuleius, The Golden Ass
Eliphas Levi
H. P. Blavatsky
Godfrey Higgins
Jones, Litt.D., and H.A. Ormerod, M.A.
Manly P. Hall
Moe Ssichter van de Order of the Gnostic
Museum of Fine Arts, Boston
Mustofa Bisri
Oscar Wilde
Pausanias. Pausanias Description of Greece with an English Translation by W.H.S.
Proclus
Robert Graves

DANK U

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s