TIRTA AMRTA-SOMA

TIRTA AMRITA – SOMA

schprajnanaga

MANDALA NAGA KANYA
WISDOM GODDESS
olie-op-hout – 18-24 –
© Roy James Döhne 1997 ©

Het is belangrijk om te vermelden dat niets goed of slecht is, maar afhangt van het vermogen om energieën te transformeren …

Ratu Kidul
Dit is een van de meest interessante namen op Java, Indonesië. Vereerd en geroemd, hoewel … er bestaat bijna geen of zeer weinig over een duidelijke oorsprong of bron. Het blijft daardoor een fenomeen onderstreept door de huidige naam Ratu Kidul, met de betekenis van Vorstin van het Zuiden. Gedeeld met vele andere namen waaronder Nji Rårå Kidoel en Nyai Loro Kidul. Tóch zijn er tegelijkertijd een onvoorstelbaar aantal verwijzingen, symbolieken en symbolen mee verbonden. Die allen suggereren dat deze uit een vergeten en grijs verleden tijd stamt. We gaan proberen dit een beetje te snappen.

En komen bij het “Kejawen” (ook Kebatinan, Agama Jawa, Javanisme). Dat is een roezemoes van samensmeltingen van animistische, boeddhistische en islamitische (vooral vanuit de Sufi gebruiken) geloven en praktijken. Dat klinkt aannemelijk, maar wordt gaandeweg ongelooflijker. Dat komt min of meer door het “syncretisme” (een term die verwijst naar een naar elkaar toegroeien van religies waarin uiteen liggende en zelfs volkomen tegengestelde geloven gecombineerd worden, en symbolisch worden verweven, op Java nauw verbonden met het Kejawen/Javanisme).

De zoektocht belooft een enerverende, zinderende en spannende tocht op een constant veranderende weg die van de ene kant naar de andere zwiept met een verleden, als ook een heden en zelfs een toekomende tijd. Dat zijn legendarische werelden van overleveringen, magisch, mysterieus en mystiek, en terug gaan tot in het animisme en polytheïsme van vervlogen tijden. Maar ook gerelateerd kunnen worden aan een modern en modieus begrip (zoals bijvoorbeeld het gebruik van een koets) of het symbool van een kleur. Ik denk aan de “Amazonen”, een duidelijk aspect van de Griekse vrouwelijke strijders op paarden, nu ineens genoemd met het “leger” van de Javaanse Ratu Kidul. Reis je vanuit Jakarta naar Sukabumi, het gebied van deze Koningin in het zuiden van West-Java, dan kun je je kenbaar maken op een rotonde bij Bandung (d.m.v. een bloemenoffertje), waarna je begeleid zal worden door “het vrouwelijke leger van de vorstin, “Haar Amazonen!”, aldus de chauffeur van de taxi. Indien de Vorstin zich beweegt over de enorme golven van de Indische Oceaan dan zien de mensen haar in een koets of karos. Dat blijkt een trend te zijn geworden toen de Nederlanders de koets naar Indië brachten in de koloniale tijden. Daarvóór bereed de Vorstin paarden, gerelateerd met de Amazonen. En zo ook de voorstelling van een vrouwelijk persoon op een draak of slangachtig wezen, dat zou ten grondslag liggen aan de vergelijking met de Chinese Kwan Yin, die samen met de Naga (Heilige Draak en Slang) over de oceaan reist. Op een zelfde manier kan de kleur “rood” van bloed naar liefde worden gelinkt, en verwerkt worden in de nationale kleuren van de rood-witte Indonesische vlag (noem hier nu niet het verder-gelinkte symbool van rood-wit!). Terwijl een ander symbolisch en algemener voor “rood” van het Zuiden staat, nu gelinkt met de “woede” van een boze Koningin wiens “bloed kookt”, met gevolg de zwarte dood. De samenvatting luistert reeds behoorlijk verwarrend. Wát verwijst deze dan in de overleveringen van Ratu Kidul?

 Churning of the Milky Ocean on gouache paper – India – ca. 1820 – British Museumartkarnocean

Java, Ratu Kidul en Bali
Ratu Kidul wordt hoofdzakelijk verbonden met water en met de Indische Oceaan (heet de Samudra Kidul), dat ten zuiden ligt van het Indonesische eilandenrijk. Het lijkt dus vanzelfsprekend om aan het element “water” aandacht te schenken. Water is immer beschouwd als het vloeiende element en dus vrouwelijk.

Daar is één voorbeeld gigantsich overeind gebleven tot op de dag van vandaag, en niet eens op Java maar op Bali. Namelijk de overgrote meerderheid van de Balinezen die geloven in het Agama Tirta, ofwel de religie van het “Heilig Water”. En wel de Tirta Amrita, het “heilige water dat het eeuwige leven kan schenken” of als het goddelijk levenselixer beschouwd wordt. Het is niet minder dan Sang Hyang Narayana (de Hindoese Wishnoe/Vishnu) die vertelt dat “Indien u het Amrita Tirta wenst, roer dan in de Kosmische Oceaan Ksera (Kserasagara), want in die zee bevindt zich het Tirta Amrita.” Hoewel op Bali het hindoeïstische Shiva geloof de overhand kent (naast o.a. de Bali Aga) is Vishnu de aangewezene voor het wereldberoemde evenement van het “Karnen van de Oceaan”, de Samudra Manthana genoemd op Bali. In de kern gaat het over de macht óver het Universum/Cosmos met in het centrum daarvan de mystieke oceaan met allerlei schatten erin bewaard. Is dát te linken met Ratu Kidul? Já já já!

Het verhaal van de Samudra Manthana, het Karnen van de Oceaan (op Bali), en de Vishnu’s gender transformaties
Na allerlei rituelen, gebeden en meditaties begint het evenement van de Samudra Manthana, dat de hele wereld zal beroeren. De Berg Mandaragiri in Sangka Dwipa wordt in zijn geheel verplaatst in de Kosmische Oceaan van Melk (Kserasagara/Kserarnawa van Kshira,een melkproduct, en Sagara, de oceaan/zee) door de Anantaboga. De reuzenschildpad Kurma Akupa (incarnatie van Vishnu) dient als basis voor de berg, zodat deze niet zal kantelen en verdwijnen in de diepte (Salila) van de Kosmische Oceaan van Melk. De Draak Naga Basuki (of ook wel Vasuki, de Koning der Slangen) wordt rondom de berg als een karnend touw geplaatst. Dewa Indra bekroont de berg, zodat deze niet omhoog zal vliegen. De Dewa’s/Goden houden de staart vast, terwijl de Asura’s/Demonen en Geesten het hoofd grijpen. Op het moment dat beide partijen beginnen te trekken begint de berg te rommelen en te beven in de Oceaan. De Draak spuugt daardoor het alles vernietigend gif Halahala uit en iedereen tolt in het rond. Lord Shiva komt er bij om het gif op te slokken, zijn vrouw Parvati, later Tara, weet het gif in zijn keel te houden zodat hij niet zal sterven, en hij verwordt de Nilaskantha/Neelakantha (Blauwe Keel).

In alle commotie en door het kolken van de Oceaan ontstaan er verschillende heilige schatten/juwelen (14 Ratna’s) waaronder Sura (Godin van de Goddelijke Wijn), Apsara/Bidadari (Hemelengelen), Kostuba/Kaustubha (meest waardevolle mysterieuze Parel Cintamani beroemd geworden door de Kannon/Quan Yin), Kamadhenu/Surabhi (Goddelijke Wenskoe en Moeder aller Runderen), Uchhaishravas (het Goddelijke 7-koppige Paard, gegeven aan Bali/Mahabali, leider van de Asura’s), Chandra (de Heilige Maan op Shiva’s Hoofd), Shankha (de Goddelijke Vishnu Schelp) en Laksmi, of haar oudste vorm Jyestha (Godin van Ongeluk, later Godin van Geluk en Voorspoed). De goddelijk bloeiende boom met de bloesems Parijat/Nyctanthes of Jasmijn wordt door de Deva’s en Asura’s meegenomen naar Indraloka. Als allerlaatst komt het goddelijk levenselixer, het Tirta Amrita, vrij.

Reeds genoemd is Sura (Godin van de Goddelijke Wijn), samen met Dhanvantari (incarnatie van Vishnu) uit  het karnen van de Kosmische Oceaan Melk voort gekomen, een hemelverblindende geneeskundige, die de pot vasthoudt met het verjongende nectar, het hemelse “nectar van onsterfelijkheid“. Het moment dat deze zich openbaart barst er opnieuw een volgend gevecht los en de Deva’s en Asura’s dreigen de Tirtha Amrita letterlijk te vermorzelen. De goddelijke adelaar Garuda wordt ingezet om de pot te nemen en weg te vliegen. Hij verliest deze echter aan de Asura’s en Raksasha’s. Nu wordt Vishnu aangeroepen. Een oer-trangender verandering vindt plaats. Vishnu neemt de gedaante aan van Mohini, een hemelschone en betoverende jonkvrouwe. Zij weet de Asura’s en Raksasha’s af te leiden met haar trucs, Mohini neemt de Amrita weg en verdeelt deze onder de Deva’s. Zij drinken allen de nectar op. Er is echter één Asura monster, Rahu Ketu, genaderd, vermomd als een deva en deze wenst mee te drinken samen met de Deva’s. Zowel de Zonnegod Surya (ooit de Godin Sura) en de Maangod Chandra merken de lichtgevende aura op en waarschuwen Mohini. Zij snijdt de keel van het Asura Rahu Ketu monster door alvorens de nectar zijn lichaam in kan stromen. Haar goddelijke discus Sudarshana Chakra onthoofd hem, waarop zijn hoofd Rahu heet (een boeddhistische term, gebruikt als de beschermheer van het Tibetaans Boeddhisme (en de heldere kant van de Maan) en zijn lichaam Ketu. (ofwel de schaduwkplaneet of -kant van de Maan).
(NB : élk van deze dik-gedrukte namen kan apart en op zichzelf onderzocht worden, met een eigen symbolische achtergrond en daarmee de mogelijkheid vertoont om naadloos aan te sluiten bij andere geloofsovertuigingen!)

sch3luikbinstaaNYAI LORO KIDUL
Pekalongan – Parangtritis – Solo
part of oil-on-canvas 3x 50-150
© Roy James Döhne 2008 ©

Amrit – Soma – Rig Veda
Het woord “amrit” heeft mettertijd verschillende betekenissen verkregen. De tradtionele vrouwelijke naam is Amrithi/Amrita en is vereenzelvigd met een commercieel beeldhouwwerk van een steengehouwen staande vrouw met een pot in haar linker- en vaak een lotus in haar rechterhand. Deze is uiteraard de Mohini of de vrouwelijke vorm van Vishnu, genoemd in de mythe van het “Karnen van de Oceaan”. Nu stuiten we op de allereerste Soma, de drank der goden, die dus verondersteld wordt te zijn veroorzaakt door het “karnen van de melkocaan”, en te zijn gestolen van haar beschermengel door een adelaar. Deze wordt thans genoemd met Indra, vergelijkbaar met de nectar brengende adelaar van de griekse god Zeus, beroemd van de Zeus vermomd als adelaar die de androgyne Ganymedes (de Ambrosia wijnschenker der goden) ontvoert en zijn paleis in vliegt. De nectar wordt beschouwd als zowel een geneesmiddel als ook een lang leven schenkend middel en zelfs de dood wegneemt. In vele mythen is dit gegeven overeind gebleven zoals de Haoma in de latere Perzische mythologie (in Avestan taal). In de Hindoe-traditie gaf Soma (als een heilig bereide sap of elixer) mystieke visies en trance-openbaringen. En werd wereldwijd bekend door de Brahmanen die deze bij hun intitiaties voor Vedische mysterie- en offerrituelen gebruikten. De Sanskrietse Hindoe naam luidt “somavalli” (“haoma” in het Avestaans), wat “geperst sap” is ofwel het “distilleren, strooien, extraheren” van de klimplant Sarcostema Viminalis of Asclepias Acida. Hierdoor is het de personificatie van de somaplant geworden. En vernoemd in alle 114 hymnes van het negende boek van de legendarische Rig Veda (de oudste van de vier godsdienstige hindoegeschriften, zo rond 1700 – 1100 BC). Het plantje, de mystieke, bedwelmende drank en later de goden (Indra, Rudra, Yama) zijn dus met hetzelfde Soma, alswel de Amrita drank, geïdentificeerd in het hindoeïsme als het zoroastianisme. De “heilige” taal van Zoroaster Schrift heet Avestan en is nauw verwant aan het Vedische Sanskriet als de oudste bewaard gebleven Indo-Arische taal.

Wat doet Soma?
Een “Soma-drinker” kan de kracht bereiken om zichzelf in directe verbinding te plaatsen met de heldere, zichtbare kant van de maan. Er ontstaat een geconcentreerde intellectuele energie met de voorouders. Degeen die het proeft en drinkt bereikt “Brahma”. Zo werden de ingewijde priesters ook genoemd in de Rig Veda. Andere, incluis koningen en raja’s, kregen een vervanger bij rituelen. De priesters noemden de drank Soma een “engel” die ze meenam naar een spirituele sfeer boven de fysieke natuur, verenigd in de kracht van de drank. Volgens de overleveringen, duidelijk te lezen tussen de regels door, zijn het de Hogepriesteressen die de drank ooit bereidden en de rituelen kenden om het bedwelmende melkachtig sap uit de plant te persen. Samen met het vermengen van de oplosbare ingredienten, kruiden, suikers, honing, en eveneens de hallucinogene paddenstoelen, cannabis en blauwe lotusbloemen. Dit wordt gesuggereerd en is nooit daadwerkelijk aangetoond kunnen worden. De verzameling van de zeldzame bergplant werd wel begeleid door het betoverende licht van bepaalde maanphasen op bepaalde bergen, met bepaalde gezangen, mantra’s. De Soma legenden werden op die manier wel een feit, alsof “aangeraakt” door de Maan. Zij werden de latere “godinnen”, soms ontvoerd, verkracht, of uitgehuwelijkt door de heersende Maangod in allerlei overleveringen. Dat de vrouwelijke equivalenten van “priesteressen” een oudere historie kennen dan de mannelijke wijze priestermannen doet hierbij een duit in het zakje …

Soma met Rohini en Tara
Soma, nu als de mannelijke maan zelve, huwt met alle 27 dochters van Daksa, de grote wijze. Zij zijn de verpersoonlijking van de 27 maan schijngestalten. Rohini is de vierde zuster, de Rode of het sterrenbeeld Stier, en geniet zijn voorkeur. Jaloezie bij de anderen, die hun vader opstoken en Soma vervloekt tot sterven toe. Maar past zijn vloek later aan, waardoor Soma maar tijdelijk sterft en vervolgens verjongt in een continue cyclus. Het werd de verklaring voor het periodieke afnemen van de maan.

Sultan Hamengku Buwono X verklaarde in de media dat Ratu Kidul voldoet aan de phasen van de Maan, hemelschoon jong en maagdelijk tijdens de Wassende Maan, vol vervrouwelijkt met de Volle Maan, en een oudere vrouw met de Afnemende Maan.

Soma als de “zoon van Atri/Brahma” voert het Rajasuya-offer uit (Offer van Toewijding). Daarna wordt hij arrogant en losbandig. Hij ontvoert Tara, de vrouw van Vrihaspatai/Brhaspati (leermeester der goden of boodschapper en schakel tussen mensen en de godenwereld). Er ontstaat een oorlog tussen Indra aan de ene kant en Soma met de Demonen/Asura’s tegenover hem. Brahma komt tussen beide en Tara keert terug, echter zwanger van Soma. Het is een zoon, Budha, regent van de planeet Mercurius (vader van het Maanras), uiteraard en met nadruk dus niet de historische Boeddha. In de navorsing over de Godin werelden is met dezelfde nadruk aangetoond dat tijdens het monotheïsme (Ééngod religie, begonnen in Egypte) de rituelen voor de bereiding van het levenselixer Tirta Amrita over zijn gegaan naar de priesterlijke leraren. En de mythe over de ontvoerde Tara, die bekend was met de rituele bereiding van het levenselixer, het geweld toont om deze geheime kennis te bemachtigen. Te beheersen!

De beroemde Rig Veda gebruikt de heilige koe Surarbhi (Kamadhenu), een goddelijk, alles-schenkend dier en “moeder aller runderen” voor verdere mystieke gegevens. Zij is uit de Kosmische Oceaan gekarnd en bevat vijf producten (pangavya) die een zeer zuiverend vermogen bevatten, namelijk melk, yoghurt, boter, mest en urine. De melk die de nazaten der Deva’s schenken, is het belangrijkst want die heeft een onsterfelijk-makend vermogen. Daarom wordt deze verborgen gehouden in de berggrotten. Er waart echter een “demoon van de droogte” rond die Vritrasura (“die alles omvat”) heet. Deze is tevoorschijn geraakt door verkeerd gebruik van heilige mantra’s. Door deze Vritrasura stromen de heilige wateren niet meer van de berg. Het is de leider der goden Indra die uiteindelijk deze demoon Vritrasura moet verslaan, dat doet maar ook zijn moeder Danu (“Stromend Water”) doet verdwijnen, dankzij de hulp van Vishnu. Vritra wordt dan de “schouderloze” genoemd (of de gecastreerde stier), omdat Indra al zijn ledematen afhakt. Dat de “koning der goden” Indra gebruik heeft gemaakt om Soma te drinken is een apart hoofdstuk, omdat deze Soma niet de oorspronkelijke is maar een alcoholische drank. In een andere versie wordt Vritrasura gedood door de mystieke, verdroogde Moedergodin Saraswati. De mystiek van Sura en Asura heeft hier afgerekend van het nieuwe denken met de oude gebruiken. Ofwel het “nieuwe” monotheïsme en het “voorouderlijke”animisme en “oude” polytheïsme. De grenzen hier zijn vervaagd, maar dat het een geschiedkundig gebeuren is geweest, staat vast!

Voor de Ratu Kidul achtergrond is dat een bijzonder overgeleverd gegeven in de Babad Tanah Jawi. Zo heeft de Balinese overlevering over Uluwatu in het zuiden van Bali een zeer vage achtergrond. Deze verhaalt over de Vorstin van het Zuiden, die uit het Zuiden komt met haar schip en op Zuid-Bali strandt, ofwel op de Heilige Schildpad stuit. Haar schip verzandt en via rivieren, beken en overvloedige regens reist zij richting het Noorden van Bali. Zij blijft in een meer op Midden-Bali wat haar naam verkrijgt (Meer van Danu, de Watergodin). Er kan hier geen vinger op de feiten gelegd worden, maar de symbolieken haken in elkaar om het vrouwelijke stromen gaande te houden. Want bij Negara, de westkust van Bali, strandt een beroemde priester, Danghyang Nirartha, die tijdens zijn reis van het Majapahit Koninkrijk in 1546 naar Bali van Java kwam. Gevlucht in een kano of een boomstam gelijkend vaartuig over de Indische Oceaan komt hij aan het Gading Wani dorp. Bekend is dat de natuurlijke zeestroming elk varend voertuig naar deze plek voert. De priester wordt verwelkomd, herkend en verzorgd. Hij helpt de zieke mensen daar, geneest de daar uitgebroken epidemie en wil verder trekken op weg naar de Koning van Gelgel. Als dank laat hij een haarlok achter bij een stromende bron, die nog altijd als een beschermend relikwie geldt. Het dorpje heet nu Rambut Siwi, waar de priester Danghyang Nirartha de erenaam kreeg “Pedanda sakti Wawu Rawuh” (“nieuw aangekomen en krachtige hogepriesters)”. Hij reist verder en wordt de oprichter van het priesterschap. Beide plekken worden met name geëerd met speciale rites voor de Vorstin van Oceaan, om de stromende wateren gezond en gaande te houden. De priester is overigens bekend met de speciale plekken op Bali. Het is bekend dat hij de overleden koningen vergezelde naar Uluwatu in het zuiden van Bali, waar de verbrandingsoffers werden gehouden om de zielen over de wateren te begeleiden naar het Zuiden …

Een kleine tocht door de geschiedenis heen en wij zijn geheel niet wijzer geworden hoe de geloven zich tegenover elkaar plaatsten. Maar ach, neem de Sura’s en A-sura’s, ooit termen van een zelfde betekenis. Gaandeweg zijn deze uit twee zussen voort gekomen, beide gehuwd met Sage Kashyap, en worden de Sura’s zonen van Aditi en de Asura’s de zonen van Diti genoemd. Een mystieke vermenging, want de goede, positieve krachten komen van de Sura’s, de minder, negatieve krachten van de Asura’s. De Asura’s dronken alcohol, de Sura’s dronken de Soma … ?!? Hier worden er absoluut geen duivelse krachten genoemd!?!

Daarmee is de oorsprong van de Kumbh Mela, een Hindoes enorm evenement, een klein beetje verklaard. Er wordt namelijk gemorst met het Tirta Amrita door de adelaar op zijn vlucht. Deze komt op vier plaatsen terecht. Een evenement dat om de twaalf jaar herdacht wordt, omdat de planeten gunstig staan, en de grootstse wateren van India beschijnen als in een kom (Kumbha). In deze wateren te baden of onder te dompelen zou geneeskundig herstel betekenen voor lichaam, geest én ziel!

Ook de Balinese Melasti viering is bedoeld als het ritueel om de wereld te reinigen van al het vuil van zonde en slechte karma, door de symbolische daad van het verwerven van de Tirta Amerta , “het water des levens”. In de Balinese Hindoe-overtuiging worden álle waterbronnen zoals meren, rivieren en oceanen beschouwd als amfibisch of levend water. De ceremoniële rituelen samen met vasten, stilte en meditatie eindigen in de Hari Nyepi, de Dag van Stilte, in een spirituele harmonie! En zal het water lévend houden …

batikratu4                Batikdoek Midden-Java Jogyakarta
GK Ratu Kidul in de Oceaan
met het levensschenkende elixer

BRONNEN:
* H. P. Blavatsky, De Geheime Leer
* Prof. Antoon Geels, van de Lund Universiteit: “Subud and the Javanese mystical tradition”
* Clifford Geertz, The Religion of Java, 1960
* Horace Hayman (1840). The Vishnu Purana
* Kireet Joshi (1991). The Veda and Indian Culture: An Introductory Essay. Motilal Banarsidass. pp. 101–102. ISBN 978-81-208-0889-8.
* Klaus Klostermaier (1984). Mythologies and Philosophies of Salvation in the Theistic Traditions of India. Wilfrid Laurier University Press. p. 6. ISBN 978-0-88920-158-3
* Story of Maha Kumbh Mela from Srimad Bhagvatam
* Kama MacLean (August 2003). “Making the Colonial State Work for You: The
Modern Beginnings of the Ancient Kumbha Mela in Allahabad” – The Journal of Asian Studies
* Kama Maclean (28 August 2008). Pilgrimage and Power: The Kumbh Mela in Allahabad, 1765-1954 . OUP USA. pp. 88-89. ISBN 978-0-19-533894-2
* Arvind Krishna Mehrotra (2007). The Last Bungalow: Writings on Allahabad Penguin. p. 289. ISBN 978-0-14-310118-5
* The Vedic People: Their History and Geography, Rajesh Kochar, 2000, Orient Longman, ISBN 81-250-1384-9
* Mallory, JP (1997). “Sacred drink”. In Mallory, JP; Adams, Douglas Q. Encyclopedia of Indo-European Culture
* Max Müller (1892). (‘Veda and Vedanta’), 7th lecture in India: What Can It Teach Us: A Course of Lectures Delivered Before the University of Cambridge
* Source: “Man on Earth” by John Reader
* H. J. Störig, Geschiedenis van de Filosofie
* Wilson, H. H. Rig-Veda-Sanhita: A Collection of Ancient Hindu Hymns. 6 vols. (London, 1850–88); reprint: Cosmo Publications (1977)

****************************

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s